abonneren
article
Columns

Respect tonen

Het thema van de Week van de Mediawijsheid 2015 is: ‘Media en respect’. Door de eeuwen heen heeft respect de synoniemen aandacht, eerbied, ontzag of waardering met zich meegedragen. Tot het er aan het begin deze eeuw een paar nieuwe betekenissen bij kreeg.

Respect

Bij de bank, in het gemeentehuis of de douane vinden we het heel gewoon om achter de rode streep te wachten. ‘Respecteer de privacy van uw voorganger’ staat erop de streep gedrukt. Je wordt letterlijk gevraagd afstand te houden. Sociale media slechten drempels, verkleinen afstand en nodigen daardoor impliciet uit tot voyeurisme en grensverleggend gedrag. We gaan andermans vakantiefoto’s bekijken, bemoeien ons met de opvoeding van hun kinderen of stellen indiscrete vragen. En dat vinden we allemaal ‘leuk’. Wie zich in het echte leven net zo gedraagt als op Facebook of Twitter, heeft al snel een paar hinderlijke volgers: psychiaters, rechercheurs en wraakzuchtigen. Ook al ben je geen professionele stalker of paparazzo.

In 2002 gingen duizenden mensen respect tonen door hun aanwezigheid bij de uitvaart van Pim Fortuyn. Respect werd de fysieke vorm van een Facebook-like avant la lettre. Vrijwel tegelijkertijd kreeg het woord respect in de jongerencultuur een nieuwe invulling. Vooral rappers gebruikten respect in de moderne Angelsaksische context: ‘Ik kijk op jou neer! Ik ben jouw meerdere.’

Oorspronkelijk moest je respect je verdienen, omdat je iets moois gedaan had dat respect afdwingt. Die betekenis verdween naar de achtergrond. Eminem verwijst naar respect o.a. in de context van boosheid: ‘And all those who look down at me I'm tearing down your balcony’ [uit ‘Not Afraid, 2010] en rapper Z-Ro zingt in ‘Respect my mind’: ‘You better respect my mind - cause I'll kill you’. Dat zijn pittige teksten. Ze gaan over bedreiging en onderdrukking, termen die ik eerder associeer met respectloos. Respect gaat juist om het iemand in zijn waarde laten, ook als je zijn of haar opvattingen niet deelt.

Ook werd het woord steeds vaker gebezigd als een terloopse groet, waardoor de oorspronkelijke gevoelswaarde grotendeels verdween.

Media

Ict is in de handen van onkundige gebruikers net zo gevaarlijk als een vuurwapen. Zij kan dodelijk zijn. Ingewikkelde technologieën, die de dragers van de media zijn, kunnen eenvoudig worden misbruikt door onbekwame, emotionele gebruikers: een boze e-mail, een scandaleus filmpje op YouTube, een pikante foto via Instagram of een simpele vergissing. En dan heb ik het nog niet over doelbewust pesten of sexting. Computers kunnen niet met emoties omgaan, ze kunnen geen respect tonen, maar enkel gehoorzamen. Computergebruikers moeten leren omgaan met die macht, hun emoties beteugelen en de ontvanger, wie dat ook is, respectvol behandelen.

Instituten als Mediawijzer en Mijn kind online prediken niet voor niets al decennialang dezelfde boodschap: wees je bewust van wat je doet, overzie mogelijke gevolgen en gedraag je netjes. Ga afspraken maken over hoe je fatsoenlijk gebruikmaakt van de moderne en oude media. Leer respectvol omgaan met de mening van een ander en de jouwe niet op te dringen. Mediaeducatie is waardevoller dan de inzet van filters of blacklists, want dat zijn domme, arbitraire toepassingen die respect afdwingen noch bijbrengen.

De themakeuze voor de Week van de Mediawijsheid 2015 is een goede zet om het woord respect in ere te herstellen. Het getuigt van lef om zo’n versleten term opnieuw onder de aandacht te brengen, zonder de moraalridder te gaan spelen. Daar heb ik wel respect voor.

blog comments powered by Disqus