Begin dit schooljaar gingen drie basisschoolstichtingen van start als

Begin dit schooljaar gingen drie basisschoolstichtingen van start als ‘Smart Education Hub’. Zij krijgen van Samsung de kans om drie jaar lang volop te experimenteren met smart technologieën in de klas. En nee, de hardwareleverancier schuift niet alleen dozen met spullen het klaslokaal in. De scholen worden juist intensief begeleid. Hoe kan ict helpen bij het realiseren van onderwijsdoelen is hierbij de centrale vraag. 

Het Nederlandse onderwijs vernieuwt zich om kinderen beter voor te bereiden op hun toekomst. Er is aandacht voor de 21st Century Skills en voor differentiatie: we willen elke leerling zo veel mogelijk op maat bedienen. Nieuwe leermethoden, andere manieren van lesgeven en organiseren zijn daarvoor nodig. Ict kan hierin veel betekenen. Samsung wil hierbij helpen met een op maat gemaakt stimuleringsprogramma voor het onderwijs.

Middelen én mindset

“Ons is opgevallen dat kinderen die op de basisschool zitten thuis al veel met digitale middelen bezig zijn”, vertelt Michiel Dijkman van Samsung. “Op school doen ze dat aanzienlijk minder en dat heeft een aantal redenen. Ten eerste moeten de middelen er zijn, maar dat is nog niet eens het grootste struikelblok. Het gaat ook om de mindset van de leraar. Die moet de meerwaarde van smart technologie in klas inzien. En vernieuwend onderwijs hangt ook direct samen met de kennis en vaardigheden van wie er voor de klas staat. Daar speelt het programma op in.”

Ict moet aansluiten bij waar je als school voor staat

Een van de scholen die deelneemt aan het programma is Het Wespennest, onderdeel van Amsterdamse Stichtingen voor Katholiek Onderwijs [ASKO]. Directeur Marijke Blijleven vertelt: “Alleen met apparaten ben je er niet. Ict kan een prachtige verrijking zijn van je onderwijs, mits je het kunt inzetten op een manier die aansluit bij wat jij als school belangrijk vindt. Wij waren op school nog niet heel actief met ict. De financiën stonden in de weg, maar we waren al wel bezig met het bepalen van een visie op hoe ict ons onderwijs kan ondersteunen. Het is heel fijn dat we met hulp van Samsung een versnelling kunnen maken. We zitten nog in het voorbereidende proces. De apparaten worden ingericht en we worden begeleid bij het verder uitwerken van een visie. Wij zijn een Jenaplanschool. Met en van elkaar leren vinden we heel belangrijk en dat is ook wat we met ict willen ondersteunen.”

Er ontstaan al mooie gesprekken

Op het Wespennest wordt gewerkt met een methode van Leskracht voor Wereldoriëntatie. “Daarbij zit een mooie digitale leeromgeving, maar met drie computers in een klaslokaal was het lastig om daarmee te werken”, zegt Marijke. “Bij deze methode werken de kinderen in groepjes. Ze bepalen zelf wat ze te weten willen komen over het thema en maken een stappenplan om hun doel te bereiken. Als we straks met tablets kunnen werken, biedt dat heel veel mogelijkheden. Voor de leerkrachten is het nog best spannend. De materialen zijn nog niet in de klas, maar er wordt al wel volop over gesproken. Er ontstaan mooie gesprekken. Moet je een filter op het internet zetten of ga je juist het gesprek met leerlingen aan als leerlingen op een website komen die je niet geschikt vindt? Gaan de leerlingen niet allemaal spelletjes spelen, vragen sommigen zich ook af. We zullen het zien, maar ze tekenen nu toch ook niet massaal poppetjes in de kantlijn?”

Concentreren op onderwijsinhoudelijke vraag

Ook RKBS De Christoffel in Den Haag [onderdeel van de Laurentius Stichting] mag zich sinds september een Smart Education Hub noemen. “Computers hebben we uiteraard al jaren op school”, vertelt directeur Keesjan Massar. “We stonden juist voor de vraag wat het meest effectief zou zijn: nog meer computers aanschaffen, met laptops gaan werken of kiezen voor tablets? Omdat we nu meedoen aan dit programma hoeven we over de aanschaf van materiaal niet meer na te denken. We kunnen ons volledig concentreren op de onderwijsinhoudelijke vraag: wat gaan we ermee doen? We hebben een kleine groep gevormd van leerkrachten en directieleden die de kar gaan trekken. Onderwijsadviesbureau Innofun begeleidt dit groepje bij het ontwikkelen van een visie en plan van aanpak.”

Enthousiasme en vragen

“Het feit dat wij door Samsung zijn uitgekozen leidde tot een golf van enthousiasme en ook tot veel vragen”, vervolgt Keesjan. “Wat gaan we precies doen en wat betekent dat voor mij? Daar is niet direct een antwoord op te geven. Het mooie is juist dat we drie jaar de tijd krijgen om dat samen te ontdekken. We krijgen alle ruimte om zelf te sturen. We kunnen gas geven en ook even pas op de plaats maken. Onze insteek is dat we de tablets willen gaan gebruiken in de manier van lesgeven die we nu al hebben. Wij vinden instructie op maat heel belangrijk en met tablets kunnen we nog meer maatwerk gaan bieden. Ik denk ook dat we het leren interessanter en actiever kunnen maken door de inzet van tablets. Niet weer een saai hoofdstuk uit je boek lezen, nee, ga zelf maar eens op zoek naar informatie. En presenteer wat je gevonden hebt eens aan je klasgenoten. Zo maak je kinderen verantwoordelijk voor hun eigen leerproces. Ze kunnen hun eigen nieuwsgierigheid volgen en je geeft ze een echte opdracht. Ze moeten straks namelijk wel iets laten zien waar hun klasgenoten wat van kunnen leren.”

Alleen kans van slagen met brede samenwerking

Het Smart Education Hub programma bestaat uit drie pijlers: Smart Classrooms, Smart Teachers en Smart Sharing. Het onderdeel Smart Classrooms draait om de technologie en om het slim inrichten van je klaslokaal, zodat je de aanwezige ict optimaal kunt integreren in je onderwijs. “Samsung is gespecialiseerd in de hardware en de technologie, maar voor veel onderdelen van dit programma werken we samen met andere partijen”, zegt Dijkman. “Het onderdeel Smart Teachers omvat bijvoorbeeld het ontwikkelen van een ict-visie en -strategie en richt zich ook op de ondersteuning van leerkrachten bij de uitwerking hiervan. Op dat vlak werken we samen met onderwijsadviesbureau Innofun. Ook educatieve uitgeverijen werken mee aan dit programma. En uiteindelijk leren we er allemaal van. Alleen door de puur commerciële motieven los te laten en hierin breed samen te werken kunnen we daadwerkelijk een onderwijsvernieuwing in gang zetten. Ik merk dat er veel enthousiasme bij de partners is en dat steeds meer partijen willen aansluiten. Dit wordt echt een doorbraakprogramma waarmee we slim leren met ict in een stroomversnelling brengen.”

Achter de schermen wordt hard gewerkt

Het programma is net van start gegaan en staat nog in de eerste versnelling. “Het gaat stapje voor stapje. Het is voor iedereen nieuw en zelfs alle experts die hieraan meewerken lopen tegen onverwachte zaken aan. Dat is juist leerzaam. Zo kom je erachter dat er nog veel afstemming nodig is om scholen echt goed te faciliteren. Wij dachten bijvoorbeeld dat onze tablets al goed beschermd waren, maar nu blijkt in de praktijk dat er toch echt nog een extra rubberen rand omheen moet. Er zijn ook digitale leermiddelen die niet op een tablet werken. Dan moet er afstemming plaatsvinden tussen de uitgever en de producent. En zo zijn er veel zaken waar we achter de schermen hard aan werken.

Smart Sharing

Vooralsnog zijn er drie stichtingen door Samsung geselecteerd als Smart Education Hub. Van elke stichting is één school een Smart Classroom. “In 2014 willen we in totaal met vijf stichtingen in zee gaan”, zegt Dijkman. “Onder de noemer Smart Sharing is het de bedoeling dat de scholen binnen hun eigen stichting, maar ook met de scholen van de andere stichtingen kennis en ervaringen gaan delen. Op dit moment is er een online platform, waarop mensen kunnen vertellen waar ze mee bezig zijn en wat ze ontdekt of geleerd hebben. Het platform is nu alleen toegankelijk voor deelnemers aan het programma, maar als we wat verder zijn en we hebben ‘best practices’, kunnen we het verder openstellen. Zodat iedereen die in het basisonderwijs werkt er zijn voordeel mee kan doen.”

Kennis en ervaringen uitwisselen

Juist ook het onderdeel Smart Sharing spreekt Rini Braat aan, hij is directeur-bestuurder bij de stichting Sint Josephscholen in Nijmegen. “Als stichting waren wij erg zoekend naar hoe wij ict zouden kunnen gebruiken om het onderwijs te verbeteren en te vernieuwen. Vooral de vraag hoe we met ict beter recht kunnen doen aan verschillen tussen kinderen kwam bij ons telkens terug. We waren bezig met allerlei pilots om te ontdekken hoe we de onderwijsvernieuwing die we voor ogen hebben kunnen bevorderen met ict. Door het programma van Samsung krijgt dit een enorme boost. Ik vind het mooi dat dit programma puur faciliterend is en zonder voorwaarden in de zin van bijvoorbeeld marketing. In eerste instantie wordt maar één van onze scholen uitgerust als Smart Education Hub, maar wij zijn een stichting van dertien scholen met zo’n vijfduizend leerlingen. Het is heel goed dat kennis en ervaringen uitwisselen structureel deel uitmaakt van het programma. De trainingen zijn bijvoorbeeld niet alleen voor de mensen van de hub-school Klein Heijendaal bedoeld, maar deze worden ook bijgewoond door medewerkers van de andere scholen. Zo wordt bij iedereen een basis gelegd. Als we op de eerste school kennis en ervaring hebben opgedaan, kunnen we weloverwogen keuzes maken en extra investeren om de innovatie breder te trekken binnen de stichting.”