Op veel scholen zien we leerlingen hun laptop of tablet uit de tas pakken zodra ze het lokaal binnenkomen. De klep gaat open en het contact is volledig verstoord. Ze zijn afgeleid en je hebt als leraar geen enkel idee wat er aan de andere kant van dat scherm gebeurt. Wij denken dat het verstandiger is om met

Op veel scholen zien we leerlingen hun laptop of tablet uit de tas pakken zodra ze het lokaal binnenkomen. De klep gaat open en het contact is volledig verstoord. Ze zijn afgeleid en je hebt als leraar geen enkel idee wat er aan de andere kant van dat scherm gebeurt. Wij denken dat het verstandiger is om met ‘de klep dicht’ te starten, zodat je goed moet nadenken over waar en wanneer ICT waarde toe kan voegen en dat je dan pas de klep moet openen. Die opvatting is het uitgangspunt voor workshops, training en trajecten die wij al even geven. Maar het is ook de inspiratie geweest voor de titel van ons boek over effectief leren met ICT: ‘Kleppen dicht!’

Die titel van het boek is overigens wellicht wat misleidend. Dat werd ons pijnlijk duidelijk toen twee deelnemers van één van onze workshops ‘Kleppen dicht!’ opstonden en wegliepen. Ze hadden namelijk een workshop over orde houden verwacht. Verder is dit boek ook geen boek over klassenmanagement, maar over goed onderwijs. Over goed onderwijs met ICT.

 

ICT als leergereedschap

De grote vraag is nu natuurlijk: waar en wanneer kan ICT waarde toevoegen aan leren? We moeten daarvoor eerst van het idee af dat we laptops en tablets alleen gebruiken voor het uitleveren van lesmateriaal. Hoewel je dat met behulp van ICT kunt doen op een interactieve, multimediale en adaptieve manier, moeten we leren niet verwarren met het via een computeralgoritme aanbieden van leerstof bij leerlingen. Derek Muller van Veritasium verwoordt dat heel mooi in zijn inspirerende video ‘This Will Revolutionize Education’: ‘What really matters, is what happens inside the learners head. And making a learner think, seems best achieved in a social environment with other learners and a caring teacher.’

Wat ons betreft, beschouwen we ICT in zijn algemeenheid en laptops en tablets in het bijzonder als een stuk gereedschap. Als gereedschap dat het leerproces van leerlingen kan ondersteunen.

 

Activerende didactiek

Een leerling leert het meest als hij actief met de leerstof aan de slag gaat. Activerende didactiek is het organiseren van effectieve leeractiviteiten die daarvoor zorgen. Voorbeelden van rijke, activerende leeractiviteiten zijn rangordenen, categoriseren, structureren en abstraheren. De valkuil voor veel leraren is dat ze dat zelf doen. Je ontneemt leerlingen hiermee in feite een kans op leren. De vraag is: wie heeft aan het einde van de les het zweet op de rug staan? In ‘Kleppen dicht!’ beschrijven we een aantal activerende werkvormen en ICT-toepassingen die de rug van de leraar droog houden, maar het zweet op de rug van leerlingen brengen.

 

Feedback

Wat is krachtiger dan een voorbeeld geven? Twee voorbeelden geven! Twee voorbeelden waarvan er bij voorkeur één van de leerlingen zelf komt. En wat is krachtiger dan feedback aan leerlingen geven? Feedback aan leerlingen vragen. En dan wordt niet zo zeer feedback over het functioneren of presteren van de leraar bedoeld, maar informatie over waar een leerling staat in zijn leerproces: educatieve (of formatieve) toetsmomenten. Ook daarbij kan ICT, als krachtig leergereedschap, ondersteunen.

 

Wie onderwijst die leert het meest

Het is niet alleen de meest voorkomende zin in ‘Kleppen dicht!’ en misschien wel de belangrijkste boodschap uit ons boek, maar ook één van de meest krachtige mechanismen om tot leren te komen: uitleggen aan een ander. Een leerling kan educatieve toetsvragen gebruiken om te zien wat hij wel en niet beheerst. Informatie die ook voor de docent van groot belang is. Maar een leerling kan ook zelf een aantal toetsvragen maken. Een leerling kan kijken naar een korte instructiefilm. Maar hij kan ook zelf een korte instructiefilm maken. ICT-toepassingen die wij als leraren gebruiken om onze leerlingen te onderwijzen, worden nóg krachtiger als we ze in de handen van onze leerlingen geven.

 

Alweer een verslag?

We vragen onze leerlingen regelmatig om een verslag te schrijven. Of een presentatie te maken. Of, als we in een creatieve bui zijn, misschien een poster te maken. Maar een stageverslag kan ook een digitaal verhaal zijn met foto’s van de werkplek. De presentatie over een geschiedkundig onderwerp kan een animatie zijn met alle relevante personen in de hoofdrol. De resultaten van een onderzoek kunnen gevat worden in een kort filmpje in plaats van op een poster. Door ICT neemt het aantal verwerkingsvormen, het aantal alternatieven voor een in Word geschreven verslag, enorm toe.

Wij hopen dat ‘Kleppen dicht!’ met de vele praktische werkvormen en de concrete voorbeelden uit de dagelijkse lespraktijk van alle leraren die meewerkten aan dit boek andere leraren inspireren om te gaan experimenteren.

Patricia van Slobbe & Michel van Ast