We moeten het onderwijs

We moeten het onderwijs écht anders gaan aanpakken. "Het onderwijs zit verstrikt in het einddoel: het examen. Terwijl het ook zou moeten gaan om de ontwikkeling van de leerling. Het individu."

Om Nederland ervan te overtuigen dat het anders moet en anders kán, schrijft Jelmer Evers inspirerende blogs, boeken en plannen, en geeft hij vol enthousiasme lezingen, workshops en advies. In zijn eigen geschiedenislessen, op de middelbare school UniC in Utrecht, brengt hij zijn ideeën stapje voor stapje in de praktijk. De kern? Gepersonaliseerd leren.

Wat is er mis met het huidige onderwijs?
"We krijgen einddoelen opgelegd en als school richten we ons daar volledig op. Dat doen we klassikaal, volgens vaste programma's. Door die vaste vorm kunnen we onvoldoende rekening houden met de verschillen tussen leerlingen. De ene leerling is sneller dan de ander en kan meer aan. De interesses van de leerlingen lopen uiteen, net als de capaciteiten. En wat doen we met de leerling die op vwo-niveau wiskunde aankan, maar op vmbo-niveau zit met zijn talen? Zonde toch dat hij zijn wiskunde niet op zijn eigen niveau kan ontwikkelen? Het gaat er toch niet om dat we als school weer een hoog percentage leerlingen hebben afgeleverd met een hoog eindgemiddelde?"

Hoe kunnen we dit veranderen?
"Door 'gepersonaliseerd leren'. De ontwikkeling en de motivatie van de leerling is je uitgangspunt, niet het examen. Elk kind krijgt passend onderwijs. Geef je leerling de aandacht die hij nodig heeft, help hem en daag hem uit. Houd rekening met het tempo van elke individuele leerling, zijn niveau, zijn sociaal-emotionele ontwikkeling en zijn interesses. Daarvoor is het nodig dat je je leerling ként. Dan pas kun je inschatten wat hij nodig heeft. Geef hem vervolgens de ruimte om zich te ontwikkelen. Dit is een punt waarop veel scholen twijfelen: kunnen onze leerlingen die vrijheid aan? De meeste leerlingen kunnen veel meer vrijheid aan dan je denkt. Onderschat ze niet. Maar je moet ze er wel in begeleiden. Onderschat ook jezelf niet. Ook jij als docent kunt veel meer ruimte nemen dan je misschien denkt. Het kost je in het begin waarschijnlijk meer tijd, maar als je daarmee op termijn een veel relevanter resultaat bereikt, is dat de investering waard! Het is geen revolutie, maar moet wel een evolutie zijn." 

Gepersonaliseerd leren, hoe doe je dat in de praktijk?
"Er is juist geen vastomlijnd onderwijssysteem voor gepersonaliseerd leren. We moeten af van het keurslijf. Het gaat erom dat je als leerkracht elke individuele leerling tot zijn recht laat komen. Dat kun je vooral bereiken als je het op jouw manier doet. Die manier is misschien anders dan die van je collega. Dat maakt helemaal niet uit, zolang je het maar wel in overleg doet. Onderwijs is teamwerk. Het gaat erom dat je pedagogisch handelt, uitdaging biedt en de leerling inspireert. ICT kan daar goed bij helpen. Wat wij bijvoorbeeld graag doen, is 'flipping the classroom'. We hebben filmpjes opgenomen waarin wij de leerlingen uitleg geven over een bepaald onderwerp met een opdracht, die staan op Youtube. De leerlingen bekijken het filmpje thuis. Dat is hun huiswerk. Daar beginnen ze mee. De omgekeerde route dus. Op school gaan we er dan over praten. De tijd die ik normaal kwijt zou zijn aan introductie, kan ik nu stoppen in het verdiepen van het onderwerp en aan individuele begeleiding, terwijl de leerlingen individueel of in groepjes aan een opdracht werken. In hun eigen tempo en op hun eigen manier. De één zal misschien wat sneller een boek raadplegen om meer informatie te vergaren, terwijl de ander liever digitaal op zoek gaat. Deze manier van werken is onderdeel van 'blended learning'. Het is een model: je laat een video zien, je doet een quiz, je kunt differentiëren. Een variatie van on- en offline. De rol van de docent daarin is cruciaal." 

Wat vergt het van de school?
"Eerlijk is eerlijk: heel veel. We lopen bijvoorbeeld tegen roosterproblemen aan, want veel onderwerpen pakken wij vakoverschrijdend aan. Maar hoe rooster je dat in? Verder vind ik dat elke docent zelf onderwijsmateriaal moet kunnen ontwerpen. Filmpjes, opdrachten maar bijvoorbeeld ook prototypes. Want alleen dan kun je op maat gemaakt onderwijs aanbieden. Docenten zouden hierin een voorbeeld moeten zijn. Vaak hebben ze die vaardigheid wel, maar weten ze dat niet of doen ze er niets mee. Of ze denken er geen tijd voor te hebben. Bovendien merken we dat ICT nog in de kinderschoenen staat. Bij ons op school, maar ook ICT in het algemeen. We genereren met z'n allen heel veel data, zoals die antwoorden op de quizjes, maar als het niet geautomatiseerd is, blijft het op een eilandje liggen. Verder vergt het pedagogisch handelen. De mindset moet om! We moeten af van alleen maar summatief toetsen. Dat is echter geen eenvoudige opgave als we al een eeuw lang zo denken. Vooral die mindset, dat is de grootste drempel. Toch ben ik ervan overtuigd dat elke goede docent de mogelijkheid én vaardigheid heeft om zijn manier van lesgeven te veranderen. Op welke school je ook lesgeeft. Je hoeft het roer echt niet in één klap om te gooien. Doe het stapje voor stapje. Kijk wat het effect is op de leerlingen. Kijk wat je er zelf van vindt. Vind hierin jouw weg en breid die langzaam uit. Dan kan het overigens ook zo zijn dat je niet meer klassikaal lesgeeft. Ook dat is enorm waardevol. Je moet niet het kind met het badwater weggooien."

Zijn de leraren-in-opleiding hier klaar voor?
"Goede leerkrachten, ook leerkrachten in opleiding, kunnen dit. Daar ben ik van overtuigd. Maar leraren in opleiding moeten hier natuurlijk wel in begeleid worden. Ook hun mindset moet om. Sterker nog, ik denk dat lerarenopleidingen op dit vlak erg achterlopen op veel scholen. De lerarenopleiding moet op de schop. Beter nog is dat scholen zelf deze opleiding vormgeven. Zelf daar een rol in spelen en zelf kwaliteitskaders opstellen. Dan leert iedereen er wat van."

En is 'Den Haag' er klaar voor?
"Social media maakt steeds meer mogelijk. Daardoor zullen steeds meer mensen in beweging komen. De trend van 'blended learning' zal steeds meer de norm worden. Bij verschillende politieke partijen op lokaal en landelijk niveau is de mentaliteitsverandering er al. Dat gaat best snel. De onderwijsinspectie wil ook meer die kant op. Ja, er gaat veel veranderen, denk ik. En dat is belangrijk, want onderwijs kan zo uitdagend zijn, maar moet ook gewoon leuk zijn. Het is heel gaaf en uitdagend om erin te werken. Laten we de 'can do spirit' vasthouden. Dan gaat iedereen graag naar school en komt het maximale uit iedereen naar boven!"