Hoe kunnen we onze kinderen mediawijzer maken? Deze vraag leggen we voor aan futurist en trendwatcher Tony Bosma. Kinderen kritisch leren denken is volgens hem het fundament.

Hoe kunnen we onze kinderen mediawijzer maken? Deze vraag leggen we voor aan futurist en trendwatcher Tony Bosma. Kinderen kritisch leren denken is volgens hem het fundament.

“Kritisch kunnen denken is noodzakelijk”, zegt Bosma. “Er komt elke dag veel informatie op ons af. Daar moet je mee om kunnen gaan. Als je informatie op waarde kunt schatten en de beschikbare media en technologie goed en bewust gebruikt, ben je mediawijs. Het is goed dat we de moderne technologie en media steeds meer en eerder in ons onderwijs integreren. Ik zie dat ook wel gebeuren, maar kritisch leren denken is minstens zo belangrijk en daar kunnen scholen naar mijn idee meer aandacht aan besteden. Ik vind dat we kinderen moeten leren de bestaande wereld in twijfel te trekken. Waarom doen we de dingen zoals we ze doen? Waarom leer ik dit? Waarom zit dit item in het journaal? Is dit de waarheid? Dankzij nieuwe technologie en media hebben we veel meer mogelijkheden om bronnen te onderzoeken. Om zelf een beeld te vormen en te bepalen wat we vervolgens willen doen.”

Van marketing naar mattering

Mediawijsheid gaat ook over het bewust en veilig gebruiken van nieuwe media. “Ik vraag me dan direct af waarom dat nodig is. Wat ligt daaraan ten grondslag? Moeten we daar niet iets aan doen, in plaats van kinderen leren hoe ze ermee om moeten gaan? Die omslag is nog veel belangrijker. Is het niet triest dat we onze kinderen moeten beschermen tegen de reclame- en marketingtactieken waaraan ze ongevraagd worden blootgesteld? Bedrijven creëren ideaalplaatjes en maken vervolgens gebruik van onzekerheden en angsten van mensen. Het doel? Meer verkopen. In zo’n maatschappij groeien onze kinderen op. En voor zo’n maatschappij – gericht op economische groei boven alles – leiden wij kinderen op. Maar de maatschappij verandert, er is een verschuiving gaande van marketing naar mattering. Daarbij draait het niet langer om ‘iets verkopen’, maar om ‘werkelijk iets toevoegen’. Vanuit dat idee kan mediawijsheid een heel andere invulling krijgen. Ik snap dat je ook wilt kijken naar de huidige realiteit, omdat kinderen daar nu mee te maken hebben. Toch mag onderwijs daar niet blijven steken. Want je wilt kinderen niet uitsluitend dingen leren waar ze alleen gisteren en vandaag nog iets aan hebben.”

Laat kinderen geen ‘programma afwerken’

Er wordt vaak gezegd dat scholen opleiden voor banen die straks niet meer bestaan. Dat klinkt niet zinvol, maar vervolgens rijst de vraag hoe we kinderen dan kunnen voorbereiden op een onbekende toekomst. “Leer kinderen omgaan met onzekerheid. Leer ze anticiperen en leer ze verkennen. We moeten veel meer openstaan voor nieuwe dingen en minder bedenken. We zijn geboren als verkennende entiteiten. Laat kinderen dat vasthouden. Bedrijven creëren ideaalplaatjes, maar het onderwijs is net zo goed op hokjes gebaseerd. Er is een bepaald programma en elk kind moet dat afwerken. Dat is toch niet wat je kinderen wilt laten doen? Ik krijg geregeld het verzoek van studenten of ze bij mij stage kunnen lopen. Dan komen ze met een lijst van zaken die ze van school moeten afwerken. Als ik ze vraag wat ze zelf willen, is dat vaak iets anders. Dan zeg ik: dan ga je dat doen! Waarop zij antwoorden: ‘Dat kan niet, want dan krijg ik mijn studiepunten niet’.  Ik bel wel eens met opleidingen en als ze dan star vasthouden aan hun programma, houdt het wat mij betreft op. Het doel van onderwijs is als je het mij vraagt ‘ervoor zorgen dat kinderen hun dromen daadwerkelijk kunnen leven’. Het huidige systeem biedt daarvoor te weinig ruimte aan leerlingen en leerkrachten. ‘Je kunt alles bereiken, zolang het maar binnen onze hokjes past’ lijkt het motto te zijn. Het onderwijs is enorm gericht op economische groei. Dat is jammer. Dat zeg ik niet omdat ik tegen economische groei ben, ik ben geen geitenwollen-sokken-type. Maar groei moet een resultaat zijn, geen doel op zich.”

Docenten moeten de regels oprekken

Verandering en vernieuwing in het onderwijs verwacht Bosma niet van de overheid. “Het moet van onderaf komen: van de lerarenopleidingen en van de mensen die voor de klas staan. Dat zijn vaak gepassioneerde mensen die niet zomaar voor het onderwijs hebben gekozen. Ook van studenten verwacht ik dat ze voor vernieuwing gaan. Ik snap niet dat ze het huidige onderwijs nog accepteren. Er heerst een mentaliteit van ‘ik doe maar mee, want ik moet mijn papiertje halen’. De excellente leerlingen doen er naast school van alles bij om aan hun trekken te komen. Ik had laatst een stagiair die zich kapot lachte om wat hij bij het vak marketing voorgeschoteld kreeg. Allemaal zo ontzettend achterhaald. Ik zou willen dat meer docenten rebels waren, ze moeten de regels wat oprekken. Je hoeft je energie niet te steken in vechten tegen het oude systeem, maar probeer je onderwijs zo te veranderen dat je het oude systeem overbodig maakt. In dat oude systeem staat kennisoverdracht centraal. Nu kennis vrij beschikbaar is, heb je als leraar meer de rol van koersmotivator. Leer kinderen de juiste vragen stellen, in plaats van ze lukraak antwoorden aan te bieden. Als zij de juiste vragen weten te stellen, kan technologie de antwoorden aanreiken.”

Kans op werkelijke vernieuwing ligt bij de leerkracht

“Soms lijkt het alsof mensen denken dat techniek de vernieuwing bewerkstelligt. Met grote snelheid worden allerlei apparaten de klas in gedragen. Dat is niet slecht, omdat het de kinderen veel mogelijkheden biedt, maar technologie zal het onderwijs niet fundamenteel vernieuwen. Juist in deze tijd, waarin oude systemen en economische modellen wankelen, zelfs omvallen en allerlei functies en beroepen door technologie worden overgenomen, is de taak van de leerkracht enorm belangrijk. Het aanleren van een nieuwsgierige, maar ook kritische houding en leren openstaan voor de toekomst is essentieel. Leerkrachten zijn vaak gepassioneerde experts, maar ze worden helemaal dood gereguleerd. Laten we de leerkrachten weer terug in hun kracht zetten, zodat zij kinderen goed kunnen begeleiden in hun ontdekkingstocht. Daar ligt de kans op werkelijke vernieuwing.”

extendlimits.nl/