De directie van De Rede riep de hulp in van internetbedrijf Tim_online, dat onder meer de schoolwebsite had gebouwd. Directie en medewerkers van Tim_online wilden graag de informaticalessen verzorgen. Als voorwaarde stelden ze wel dat er, zo nodig, een geheel nieuwe invulling aan het vak informatica gegeven zou mogen worden. En zo geschiedde.

Net als op veel andere scholen liep op SSG De Rede in Terneuzen het vak informatica gevaar. In de bovenbouw van havo/vwo werd het vak al jaren op traditionele wijze gegeven. Steeds minder leerlingen kozen ervoor. De enige informaticadocent werd hoofd ict, en zou zich tot aan zijn pensionering vooral bezig gaan houden met de invoering van tablets en het faciliteren van ict-gebruik. Door nauwe samenwerking met een bevriend ict-bedrijf staat informatica op De Rede echter weer volop op de kaart.

 

De directie van De Rede riep de hulp in van internetbedrijf Tim_online, dat onder meer de schoolwebsite had gebouwd. Directie en medewerkers van Tim_online wilden graag de informaticalessen verzorgen. Als voorwaarde stelden ze wel dat er, zo nodig, een geheel nieuwe invulling aan het vak informatica gegeven zou mogen worden. En zo geschiedde.

Systeemdenken
De medewerkers van Tim_online hebben geen didactische achtergrond, maar staan dagelijks met de voeten in de ict-praktijk; van het bouwen van webshops tot de nieuwste toepassingen voor touchscreens. Kees Zorge, mededirecteur van het bedrijf en nauw betrokken bij het informaticaonderwijs op De Rede, vertelt: “Na intensief overleg met de school zijn we afgelopen schooljaar gestart met, zoals we dat zelf noemen, informatica 2.0. Telkens geven we kort uitleg, waarna de leerlingen aan de slag gaan met waarheidsgetrouwe opdrachten. Dat varieert van het bouwen van een simpele website tot het opzetten van een functioneel en technisch ontwerp en het bouwen van een eigen computer op Arduino-niveau.” Het was voor de medewerkers van het ict-bedrijf wel omschakelen in het begin. “Blijkbaar was ons verwachtingspatroon van de motivatie en inzet van de leerlingen aan de hoge kant. Laten we zeggen dat de eigen inbreng van de groep wat te wensen overliet”, grinnikt Zorge. “De leerlingen wilden, zonder voorkennis, meteen aan de slag met het maken van games. Dat daar bepaalde basiskennis aan voorafgaat, kregen we niet 1-2-3 aan het verstand. Wat goed helpt, is om de leerlingen zich voor te laten stellen dat ze bij ons in het bedrijf werkzaam zijn en ‘gewoon’ meedraaien. Bovendien vertellen we ze dat, óf je nu accountant, jurist of tolk wordt, je in alle beroepen met ict te maken krijgt. Daarbij is een bepaalde mate van systeemdenken, wat je bij informatica toch aangeleerd krijgt, in alle functies gewoon heel erg handig.”

 

Wegens succes uitgebreid
Het eerste jaar verzorgden medewerkers van Tim_online de informaticalessen in 4 havo en 4 vwo, in totaal drie uur per week. “We hebben vooral gefocust op het aanleren van de basisbeginselen van informatica”, aldus Zorge. “De leerlingen hebben erg veel plezier in onze lessen, merken we. Na die aanloopperiode, waarin we onze verwachtingen moesten bijstellen rond het eigen initiatief van de jongeren, blijken ze wel degelijk heel gemotiveerd. Juist de projectmatige werkwijze spreekt aan. Wij verzorgen ook de toetsen. Alles gaat in nauw overleg met de afdelingsdirecteur en we voldoen vanzelfsprekend aan alle eisen. Onlangs heb ik ook een profielwerkstuk van een vwo6-leerling mogen begeleiden. Dat was erg leuk en gaf veel voldoening. Deze leerling heeft een eigen game ontwikkeld. Het duurde wel even voordat de leerling inzag dat ook voor het ontwikkelen van een game een gedegen plan van aanpak nodig is. Toen dat denkproces er eenmaal in zat, liep het als een trein.”
Wegens succes verzorgen de ict-ers dit schooljaar ook de informaticalessen voor 5 havo en 5 vwo. Zorge: “Totaal vullen we nu wekelijks zes uur. Met de vijfdeklassers zijn we aan de slag gegaan met de methodieken die bij ict-ontwikkeling gehanteerd worden. Van de traditionele watervalmethode tot de nieuwe hit van scrummethodieken, waar we zelf nogal van gecharmeerd zijn. Ook mediawijsheid speelt in de lessen een steeds belangrijker rol.”

Competentiegericht leren
Bij informatica 2.0, zoals dat door de medewerkers van Tim_online verzorgd wordt, is er veel aandacht voor het aanleren van competenties. Zorge: “Hoe werk je samen, hoe is je rol in een groep, hoe communiceer je, hoe krijg je je werk op tijd af? Allemaal zaken die van groot belang zijn bij het projectmatig werken aan een ict-project.”
De Rede is dit schooljaar in alle brugklassen gestart met iPads. Zorge verwacht dat mede daardoor ook in de onderbouw meer informatica-gerelateerde onderwerpen aan bod gaan komen. “Maar”, waarschuwt hij, “leer ze meer dan alleen communiceren via de sociale media en het spelen van games. Juist in de onderbouw moet je de creatieve breinen pakken en enthousiasmeren voor de pure ict.”

Verfrissend en vernieuwend
Als achtkoppig bedrijf dat ook gewoon de commerciële opdrachten door moet laten gaan, zou Tim_online het volgens mededirecteur Zorge niet redden om ook de lessen voor de onderbouw te verzorgen. In dat geval moet de school op zoek naar een nieuwe informaticadocent. Als advies wil Zorge wel meegeven dat deze man of vrouw met de voeten in de praktijk moet staan. “En ondersteuning van ons bedrijf blijft natuurlijk altijd mogelijk”, haast Zorge zich te zeggen.
Zorge ziet het geven van onderwijs op De Rede vooral als een vorm van maatschappelijk verantwoord ondernemen. “Onze beloning staat in geen verhouding tot de tarieven die we commercieel vragen. We doen het vooral omdat we de jeugd in Zeeuws-Vlaanderen enthousiast willen krijgen voor ict en informatica. Zowel school, leerlingen als bedrijf vinden de samenwerking verfrissend en vernieuwend. Bovendien sluit het onderwijs meer dan voorheen aan bij de arbeidsmarkt én bij de belevingswereld van de leerlingen. We hebben immers te maken met een hele andere generatie. Daar moeten we niet aankomen met het onderwijs, zoals we dat de afgelopen jaren gegeven hebben.”

Informatica 2.0
Onder de naam Informatica 2.0 is de Vakvereniging i&i in 2012 gestart met een aanzet voor vernieuwing van het schoolvak informatica. De aanpak heeft een aantal belangrijke uitgangspunten. Zo werkt het vak vanuit de concept-context benadering. Deze benadering wordt tegenwoordig in de exacte vakken gebruikt, om de concepten in te voeren aan de hand van een context die voor de leerlingen betekenis heeft. Daarna kun je dieper op de concepten als zodanig ingaan en laten zien hoe deze concepten ook in andere contexten gebruikt kunnen worden. Voor het vak informatica is de conceptuele basis van groot belang voor de relevantie op lange termijn, omdat de technologie en de toepassingen snel veranderen. Je kunt deze concepten invoeren aan de hand van de toepassingen waar de leerlingen mee werken – je kunt bijvoorbeeld tekstverwerking als toepassing gebruiken om een aantal concepten in te voeren. Op deze manier kun je de praktische relevantie op korte termijn combineren met de conceptuele basis en de relevantie op lange termijn. Daarnaast is informatica 2.0 modulair van opzet en wordt er gewerkt in ‘de cloud’, met ondersteuning op afstand door landelijke teams. Verder kunnen gevorderde leerlingen ingeschakeld worden om jongerejaars te begeleiden. In het verlengde van deze ontwikkelingen heeft De Rede zich door de vakvereniging laten adviseren welke richting in te slaan bij de vernieuwingen van het vak informatica op de school. “Dat gaf ons echt houvast”, aldus Zorge, die blij was met deze ondersteuning.
De ontwikkelingen op De Rede sluiten aan bij het advies van de KNAW, die pleit voor een nieuw, verplicht vak op het gebied van digitale geletterdheid in de onderbouw van havo/vwo en grondige vernieuwing van het keuzevak informatica in de bovenbouw. 
 

Onbevoegd voor de klas
Het is mogelijk om in het voortgezet onderwijs les te geven in een bepaald vak zonder onderwijsbevoegdheid. Dit kan alleen onder strikte voorwaarden. Om het lerarentekort op te vullen, mogen scholen in beperkte mate gebruik maken van onbevoegde leraren voor de klas. Scholen kunnen deze onbevoegde leraren benoemen om les te geven in een bepaald vak. Er is dan sprake van 'benoembare leraren'. De grootste groepen benoembare leraren zijn leraren in opleiding, zij-instromers en leraren die een ander vak geven. Voor sommige vakken of programmaonderdelen bestaat geen lerarenopleiding, zoals Natuur, Leven en Technologie. Leraren die lesgeven in deze vakken moeten aan de bekwaamheidseisen voor leraren voldoen. Mensen met een vakspecialisatie kunnen jaarlijks maximaal 4 klokuren per week lesgeven als gastdocent. Hiervoor is geen onderwijsbevoegdheid nodig. De gastdocent valt onder de verantwoordelijkheid van een bevoegde leraar. Bron: rijksoverheid.nl
 

Oproep: Denk mee hoe het nieuwe informaticavak ingevuld zou moeten worden. Uw reactie is welkom op: informaticaacademie.nl